20111106

Atobiu asuba de sa Lingua Sarda

S'Accademia de sa Lingua Sarda Campidanesa hat apariciau s'atobiu “Salvaguardia e valorizzazione di tutte le varianti della Lingua Sarda comprese le alloglotte” chi s'hat a tenni su 18, 19 e 20 de donniasanti de su 2011 in su de s'Hotel Califfo, in S'oru e mari a Quartu Sant'Aleni.
Su programma innoi.
Prima de totu tocat a nai chi est una sienda bona meda, poita donat sa possibilidadi de s'atobiai cun ateras personas chi funt interessadas a sa chistioni de sa lingua sarda. In prus, s'Academia, sendi fata de studiosus e apassionaus de su campidanesu chi chistionu deu puru comenti su Professori Giuliu Solinas e su Dottori Luciu Spiga hat a essiri siguramenti una cosa de grandu calidadi e capaçi de produsi efetus in su benidéru.
Una cosa perou da depu nai subitu. Pensu hiat a essiri stetiu bellu a tenni su coraggiu de d'organizzai in sardu e tradusi is interventus in italianu sceti po is chi non du podint propriu cumprendi.
Du scieus totus chi scriri e chistinai unu sardu bellu e eleganti non est una cosa façili e deu seu s'utimu a podi scudi sa primu perda, ma pensu chi mellus hiat a essiri chi poneiamus a una pati sa bregungia e cumenzamus a imperai su sardu nostu puru comenti lingua de traballu.

20111015

Modus de nai: mocca de sartizzu, soga de sartizzu

Si narat: "una mocca de sartizzu", ma ita est una mocca? su Porru dda tradùsit cun s'italianu "budello" e aici e totu fait su Wagner (mòkka = catalanu moca "vientre, bandullo"). I moccas funt, difati, is chi funt morigàdas de calincunu chi si donat fastidiu o si fait inchietài, e si furriant: "gei non m'hat a bolli furriai i' moccas!".
Foto Su Fruscu - Atzara
Postu chi in is tempus antigus su sartizzu si fiat sceti cun su budellu de is animalis, sa mocca est su contenidori, sa forma e sa mesura de su sartizzu (metonimìa).
Si narat: "una soga de sartizzu" puru, ma est una cosa differenti. Sa soga est una funi, un'acapiu de peddi, e Porru dda tradusit cun agugliàda, su tanti de filu chi si ponit in s'agulla; sa soga est una mesura chi s'imperat po un'arrogu segau de una una cosa prus longa, sia funi, filu o sartizzu.
Foto Uva Libre
Su sartizzu sicau de solitu si faidi a pezzus cruzus e si ponit a sicai apicau a ferr'e cuaddu, mentris su sartizzu friscu, su chi si pigat anch'èst su carnazzeri, si fait longu cantu est su budellu interu e si segat a sogas a segunda de su tanti chi ndi serbit.

20110315

Fueddus: chìzzi, chitzi, kittsi

Chìzzi (kittsi in su Wagner), [de s'avverbiu latinu cĭtō (sùbitu, luègusu) in su comparativu citius] avverbiu de tempus: fiat a mengianeddu chizzi, si bieus a su chizzi, o a solu est ancora chizzi.
Modus de nai: beni chizzi!, ironicu, riferiu a unu ancora dormiu a s'ora de s'apuntamentu, in generali scoberendi chi si chi hiat depiri essi stetiu giai fatu est ancora de fai; de chizz'e chizzi, afotiat, chizzi-chizzi.

20101224

A Lugori - de Ottone Bacaredda

Happu ingiriau su mundu cant'est mannu
e 'nc' happu bistu cosas de fai spantu,
happu suffertu dognia sort'è dannu,
conosciu it'est s'arrisu, it'est su prantu;
prus feroçi ses tui, bella Lugori.

Is ogus tuus, alluttus che su fogu,
sa bucca tua, prus frisca de una rosa,
in su coru m'hant fattu cussu giogu
chi no assimbilat a nisciuna cosa,
chi spizzulat e poburu e signori,
e chi ddi nanta, sino sbagliu, amori.

Tui sola biu, Lugori, in dognia parti,
stella luxenti in notti de beranu;
sempri ti sigu, e no conosciu s'arti
mancu de lompi a ti stringi sa manu…
comenti su profumu de unu flori,
t'intendu e no ti toccu, o mia Lugori.

E seu feliçi de ti cuntemplai
che una Nostrassignora in processioni,
e suffru e timu de no m'ammacchiai
a biri chi no intendis arrexoni,
ma po ti fai cumprendi it'est amori
t'hem'a bolli basai, bella Lugori.
(agatau aundi est Isola Sarda)

Una bella poesia de Ottone Bacaredda, bìviu in Casteddu in is seculus passaus, grandu abogau, sìndigu e sa çitadi in is primus annus de su noixentus.
Una poesia "stilnovista", cun quatru strofas de ses versusu cun is rimas ABABCC, a pati sa prima de cincu versus ABABC.
Sa lingua assimbìllada meda a cussu sardu de sa genti studiàda chi praxiat a Bissenti Porru; sa "h" italiana de su verbu "hai", sa "t" in sa terza persona de is verbus (assimbillat); sa "ç" cun sa cedilla po sa "z" durci de "feroçi" e "feliçi" ca si  ligint "ferozi" e "felizi".
Diversamenti de Porru, Bacaredda ponit is dopiasa a sa mora italiana (happu, suffertu, fattu).
Su lessicu, comenti nau, est su de Porru, sìmbili meda a s'Italianu; pagus i fueddus prus autoctonus, prus sardus, po si chi podit significai.
lugori - fueddu pagu comunu, benit de luxi, e s'imperat po i luxis dilicadasa che cussa de sa Luna; s'autori 'ndi ponit nomini a sa femina amada.
ingiriau - fueddu çertamenti carateristicu, ma imperàu cun d'una licenzia poetica manna, asi ca Porru puru narat ca su mundu si girat, no si ingiriat; unu mazz'i apiu s'ingiriat a ispagu, no su mundu.

20101220

Taula A - sa faci

Latinu Unificada Porru Lepori Connottu Spagn.
făcĭēscarafacci
cara
facifacicara
ŏcŭlo(s)ogruoguoguoguojo
auris
(oricola)
origraorìgaorigaorigaorija
nāsusnasu
nare
nasunasunasunaso
buccabucabuccabucabucaboca
genacantérzu, cávanu, chiza, massìdda, tuttùrru (log.)trempa,
cantrexu
trempatrempacarrillo,
mejilla

20100929

De su nomini de Quartucciu

Oi in su Cunsillu Comunali de Quartucciu s'hiat a depi chistionai de su nomini sardu de sa bidda. Dependi cumenzai a scriri is atus in sardu, benit ammarolla a deçidi comenti si scriit.
C'had'essi a chini narat ca si deppit scriri Quartucciu, a chini Quartuççu, a chini Kuartuççu, ma no hant'a ammancai is chi hiant'a bolli torrai a Quarto Josso, o Quarto Tuxo, arregordendisì ca no est mancu siguru cali fessit su nomini antigu de sa bidda.
Deu, arrevesciu po natura, penzu chi hemus a depi fai un atru arrexonamentu: tutus custu nominis, e in pitzu dei custu funti totus diacordiu, benint de sa distanzia de Casteddu; no narant calincuna cosa de sa bidda, ma sceti cantu stesiada de sa çitadi.
Cumenti chi a una femina da naressit sceti cun su nomini de su pobiddu, a sa mor'e is Russusu, o comenti ai cussus babbus scuscienziaus ca a is fillus dusus ponit Primu, Segundu, Terzu, mancu fessit cosas de contai.
Hemus a depi arrexonai po agatai unu nomini chi nerit calincuna cosa de sa storia e s'identidadi de sa bidda e de is chi ci bivint e du hant biviu in su tempu passau.
Bidda-de-calincuna-cosa o Bidda-de-calincunu m'hiat a praxi de prusu.
Penzu a su nomini de un grand'omini o a un'arriu, o a un'arti.
Sciu chi non est una cosa façili, ma creu chi si'ndi potzat e sin di depat arrexonai.

20100913

Taula 01 - Su verbu ESSI

Comenti si podit biri in custa taula, su Sardu no est unu sceti; si chi connosciu deu est unu campidanesu poburu, ma assimbillat meda a su de Porru e su de Lepori, contrariamenti a cussu unificau, annaroni, ca est pari-pari unu logudoresu.
Latinu Unificada Porru Lepori Connottu Spagn.
sum so seu seu seu soy
es ses ses ses(i) sesi eres
est est est(i) est(i) esti es
sumus semus seus seus seusu somos
estis seis seis seis seisi sois
sunt sunt sunt funt(i)
sunt(i)
funti son